Hiểu để hiệu chỉnh Equalizer chuyên sâu cho hệ thống âm thanh!

Equalizer là gì? 

Equalizer hay chúng ta vẫn quen gọi tắt là EQ là một trong những công cụ rất cần thiết nhưng cũng dễ bị hiểu lầm nhất trong thế giới âm thanh. Về bản chất, Equalizer là một thiết bị hoặc một tính năng phần mềm cho phép chúng ta can thiệp vào biên độ của từng dải tần số cụ thể trong tín hiệu âm thanh.

Hãy tưởng tượng toàn bộ âm thanh bạn nghe thấy giống như một món ăn được hòa trộn từ rất nhiều nguyên liệu và gia vị khác nhau, từ vị đậm đà của muối, đường, mỳ chính cho đến vị cay nồng, sắc sảo của ớt, tiêu. EQ chính là những lọ gia vị đặt trên bàn ăn, cho phép bạn nêm nếm lại, tăng thêm một chút độ đậm hoặc giảm bớt vị cay theo đúng khẩu vị của mình. Tác dụng cốt lõi của nó đối với một dàn âm thanh không phải là làm cho nhạc hay hơn một cách thần kỳ, mà là để bù đắp, sửa sai và tối ưu hóa sự tương tác giữa loa và phòng nghe, hoặc để cân chỉnh lại những khiếm khuyết trong bản thu âm.

Lịch sử phát triển và lý do Equalizer từng biến mất trên dàn nghe nhạc truyền thống

Nếu quay ngược thời gian về những năm 1990 đến 2000, chúng ta sẽ thấy các bộ Equalizer cơ học với hàng chục cần gạt và dàn đèn tia hay đèn nháy là bộ mặt của mọi dàn âm thanh gia đình. Thời kỳ đó công nghệ chế tạo củ loa và xử lý phòng nghe chưa phát triển như bây giờ, dẫn đến việc các dàn máy thường bị méo tiếng hoặc lệch pha ở một số dải tần. Người ta cần EQ như một cứu cánh để ép dàn âm thanh phát ra chất âm dễ nghe nhất có thể. Nhưng rồi bước sang thế kỷ 21, những chiếc EQ rời này dần biến mất khỏi các hệ thống âm thanh dân dụng.

Lý do không phải vì EQ lỗi thời mà vì triết lý âm thanh đã thay đổi. Các kỹ sư và người chơi âm thanh nhận ra rằng mọi mạch lọc Analog của EQ thời đó đều gây ra hiện tượng lệch pha và méo tín hiệu ở một mức độ nào đó. Khi công nghệ chế tạo Loa đạt đến độ chính xác cực cao và các thiết bị phát nhạc có độ trung thực lớn, người ta hướng tới sự nguyên bản. Một hệ thống lý tưởng là hệ thống tái hiện chính xác những gì phòng thu đã ghi âm mà không cần qua bất kỳ bộ lọc can thiệp nào. 

Sự trở lại đầy mạnh mẽ của bộ xử lý âm thanh trên dòng DAC Streamer Eversolo

Eversolo Audio cho phép người dùng can thiệp sâu vào Equalizer của từng ngõ vào tín hiệu, cho phép nhớ hàng loạt các mẫu tinh chỉnh để áp dụng cho các bản nhạc hay các dòng nhạc rất tiện lợi!

Sự vắng bóng của những tháp cần gạt cơ học trong quá khứ tưởng chừng đã là dấu chấm hết cho thiết bị này trên các dàn nghe nhạc truyền thống. Thế nhưng trong kỷ nguyên nguồn nhạc số lên ngôi, EQ đang có một cuộc lội ngược dòng ngoạn mục dưới dạng các bộ xử lý kỹ thuật số DSP tinh vi ẩn sâu trong thiết bị hiện đại. Minh chứng rõ nhất chính là sự xuất hiện của tính năng này trên ứng dụng quản lý của các dòng DAC Streamer cao cấp Eversolo Audio. Trên ứng dụng quản lý phần cài đặt tùy chỉnh âm thanh của các đời DAC Streamer thuộc hệ sinh thái Eversolo Audio, nhà sản xuất đã tích hợp một bộ EQ kỹ thuật số cực kỳ tối tân. Dù công cụ này rất mạnh mẽ, nhưng thực tế lại đang làm khó không ít người chơi. Đa số mọi người đang lóng ngóng và không biết cách tinh chỉnh sao cho đúng trước một loạt thông số từ PEQ cho đến GEQ với các khái niệm phức tạp về hệ số Q hay tần số trung tâm. Chính vì thiếu một nền tảng kiến thức căn bản, nhiều người chỉ dám để mặc định ở chế độ Flat, hoặc nếu có chỉnh thì cũng chỉ bấm chọn đại theo các cấu hình cài đặt sẵn, vô tình làm lãng phí một vũ khí cân chỉnh âm thanh cực kỳ giá trị mà hãng đã trang bị cho thiết bị.

Phân tích cấu tạo các dải tần và số lượng Band trên thiết bị Equalizer

Khi nhìn vào giao diện Equalizer, yếu tố đầu tiên đập vào mắt là số lượng cần gạt, hay còn gọi là các Band tần số. Việc một thiết bị có 5 Band, 10 Band hay thậm chí là 20 band thể hiện độ chi tiết và phạm vi can thiệp của thiết bị đó vào dải thông âm thanh. Một chiếc EQ 5 Band chỉ chia toàn bộ không gian âm thanh từ 20Hz đến 20kHz thành 5 vùng lớn, nghĩa là khi bạn đẩy một cần gạt, bạn đang tác động lên một khoảng tần số rất rộng. Ngược lại, loại 10 hay 20 Band cho phép can thiệp sâu vào những quãng tám cực nhỏ, giúp cắt bỏ chính xác một tần số bị ù nền hoặc nâng một quãng âm rất hẹp mà không làm ảnh hưởng đến các vùng lân cận. Trên mỗi cần gạt đều có ghi rõ một con số tần số cụ thể, ví dụ như 63Hz, 1kHz, hay 10kHz. Cách chỉnh Equalizer thế nào mới là chuẩn thì không có một công thức cố định nào cả. Chuẩn ở đây phụ thuộc vào 2 yếu tố là đáp tuyến tần số của Loa trong phòng nghe cụ thể và mục đích căn chỉnh của người nghe.

Bản chất của việc tăng giảm Gain và trạng thái Flat trong hệ thống

Giọng hát người sẽ bắt đầu xuất hiện từ Band có tần số 125 Hz (phần đuôi trầm của giọng nam), đạt năng lượng mạnh mẽ và rõ ràng nhất ở các Band 250 Hz, 500 Hz, 1 kHz, 2 kHz, 4 kHz 

Có một nguyên tắc cơ bản là khi tất cả các cần gạt đều nằm ở vị trí chính giữa, vạch số 0, thì hệ thống đang ở trạng thái Flat. Trạng thái này có nghĩa là Equalizer hoàn toàn không can thiệp, tín hiệu đi vào thế nào sẽ đi ra thế ấy. Khi chúng ta đẩy một Band lên có nghĩa chúng ta can thiệp vào Gain của tần số đó khiến âm thanh của tần số đó lớn lên để nghe rõ hơn. Ngược lại, khi hạ xuống là chúng ta giảm bớt âm lượng của riêng dải tần số đó đi. Để làm được điều này một cách chuẩn xác, người sử dụng Equalizer phải thực sự hiểu về tần số của các loại nhạc cụ, của giọng hát người thì mới có thể can thiệp chuẩn cho những dải âm nào bị yếu và muốn đẩy lên. Nếu không hiểu rõ bản chất việc đẩy các cần gạt trên EQ chỉ là một trò may rủi làm méo mó âm nhạc.

Cách chỉnh Equalizer chuẩn xác dựa trên dải tần của giọng hát và nhạc cụ

Hãy lấy một ví dụ cụ thể để thấy rõ tính kỹ thuật của quá trình này. Trong một bản thu âm nếu bạn cảm thấy tiếng Violin bị nhỏ quá không nổi trên nền nhạc, bạn không thể cứ thế đẩy bừa các cần gạt ở dải trầm hay dải siêu cao. Bạn phải biết rằng năng lượng chính và các hài âm tạo nên tiếng nấc nghẹn ngào đặc trưng của cây Violin nằm ở khoảng từ 1kHz đến 4kHz. Khi bạn xác định đúng dải tần này và tăng nhẹ Gain của Band tần số tương ứng, tiếng Violin sẽ ngay lập tức trở nên rõ nét, sắc sảo và như bước ra mặt tiền của sân khấu âm thanh. Tương tự như vậy với tiếng Bass của cây đàn Guitar. Nếu tiếng trầm của Guitar hơi không mạnh, người chỉnh máy phải biết tìm đến dải tần thấp xung quanh mức 80Hz đến 250Hz để đẩy nhẹ lên. Việc can thiệp đúng điểm sẽ giúp tiếng đàn đầy đặn, chắc khỏe mà không làm mờ đục giọng hát của ca sĩ. Tuy nhiên ta phải biết những nhạc cụ đó đang hoạt động ở dải tần nào để ta chỉ chỉnh gain của dải tần đó lên, áp dụng tương tự với các nhạc cụ có dải tần rất rộng như Piano.

Can thiệp chuyên sâu tinh chỉnh can thiệp tiếng Violin trên dàn âm thanh 

Sai lầm mang tính hệ thống từ tư duy chỉnh Equalizer hình chữ V

Nhìn lại quá khứ việc lạm dụng EQ đã dẫn đến một trong những sai lầm mang tính hệ thống lớn nhất của đa số người nghe nhạc một thời, đó là áp dụng cách chỉnh Equalizer hình chữ V là một kiểu sai hệ thống của đa số người nghe nhạc một thời. Rất nhiều người thời đó cứ bật máy lên là sẽ đẩy tối đa các cần gạt dải trầm ở hai đầu và dải cao ở cuối, đồng thời kéo bẹt tất cả các cần gạt dải trung ở giữa xuống.

Kiểu chỉnh này tạo ra một thứ âm thanh nịnh tai ngay lập tức với tiếng Bass đập thình thịch và tiếng Treble leng keng sắc lẹm. Tuy nhiên về mặt kỹ thuật âm thanh chuyên sâu, đây là một thảm họa. Kiểu chữ V đã bóp nghẹt hoàn toàn dải trung, nơi tập trung đến hơn 70% năng lượng và thông tin của một bản nhạc, bao gồm giọng hát con người, tiếng đàn Piano và phần lớn các nhạc cụ tuyến giữa. Khi dải trung bị kéo sập xuống, âm thanh sẽ mất đi sự kết nối, trở nên rỗng tuếch, các nhạc cụ rời rạc và giọng ca sĩ bị đẩy lùi sâu về phía sau như người hụt hơi. Bản thu âm gốc của các kỹ sư âm thanh hàng đầu thế giới đã bị phá vỡ hoàn toàn bởi thói quen chỉnh âm thanh bằng mắt thay vì bằng tai này.

Sử dụng bộ tinh chỉnh EQ trên các thiết bị nguồn phát thế hệ mới như Eversolo DMP-A6 Gen.2, DMP-A8 hay Eversolo DMP-A10 đòi hỏi người chơi phải có sự am hiểu kỹ thuật và tinh thần hướng đến việc tái tạo âm thanh nguyên bản. Điều này có nghĩa là khi bạn thưởng thức một bản thu và cảm thấy giọng hát của ca sĩ bị mờ nhạt, thiếu đi độ ấm áp của dải trung, hay tiếng đàn Guitar lùi quá sâu về phía sau âm hình, thì đó chính là lúc bạn cậy nhờ đến EQ để bù đắp, nêm nếm lại cho những bản ghi chưa thực sự hài hòa đó. 
Thay vì cố gắng tạo ra những đường cong đẹp mắt trên dàn cần gạt, người chơi âm thanh chuyên sâu thường dùng EQ với tư duy trừ bớt hơn là cộng thêm. Nếu thấy phòng nghe bị ù ở tiếng Bass, người ta sẽ tìm đúng tần số gây ù đó để hạ Gain xuống một chút, trả lại sự trong trẻo cho các dải âm khác, chứ không chọn cách đẩy dải Treble lên để bù lại. Equalizer là một công cụ sửa sai tuyệt vời, nhưng nó chỉ thực sự phát huy giá trị khi người vận hành nó hiểu được ngôn ngữ của tần số và bản chất của từng nguồn âm trong không gian.

#dan_am_thanh #dan_nghe_nhac #dac_streamer #eversolo #eversolo_dmp_a6 #eversolo_dmp_a8 #eversolo_dmp_a10 #cach_chinh_equalizer #giai_ma_am_thanh #ky_thuat_audio