CHÙM CA KHÚC "DIE SCHÖNE MÜLLERIN" CỦA F. SCHUBERT DÀNH CHO NHỮNG ANH EM THẤT TÌNH MỚI BỊ NGƯỜI YÊU CHO ĐI CHỖ KHÁC CHƠI. 

Xem thêm: Hành Trình Mùa Đông - Winterreise của F.Schubert 

Ở bài viết trước chúng ta đã cùng gã lãng tử cô độc của tổ khúc Winterreise lê bước trong đêm tuyết giá lạnh với tâm trạng u uất đến mức muốn tìm đến cái chết, thì lần này, Schubert lại dẫn chúng ta vào một vụ "thất tình" khác. Nhưng khác bối cảnh, nó diễn ra giữa bầu không khí mùa xuân đầy nắng với tiếng chim hót lảnh lót và tiếng suối chảy róc rách trong tổ khúc Die schöne Müllerin.

Có một giai thoại rất hài hước đằng sau sự ra đời của kiệt tác này. Đó là vào năm 1823, Schubert đến chơi nhà người bạn làm thư ký cho một quan chức địa phương. Trong lúc ngồi chờ bạn ở phòng khách, Schubert thấy cuốn sách thơ của Wilhelm Müller nằm trên bàn. Ông mở ra đọc thử vài bài thấy hay quá và hợp gu đến mức... hack luôn cuốn sách đó vào túi áo rồi ra về. Mấy ngày sau, người bạn phát hiện bị nhảy mất cuốn sách thơ này quyết sang nhà Schubert đòi lại bằng được và ngỡ ngàng khi thấy Schubert đã kịp phổ nhạc xong mấy bài đầu tiên. Sự ngẫu hứng và "nhanh tay" đó đã mở màn cho một trong những chùm ca khúc vĩ đại nhất lịch sử âm nhạc. 

Về tiêu đề tổ khúc Die schöne Müllerin, dịch ra tiếng Việt lâu nay quen gọi là "Cô thợ xay xinh đẹp" hay " Người Con gái xinh đẹp của ông chủ cối xay". Soi kỹ theo ngữ nghĩa tiếng Đức, từ Müllerin ở đây là danh từ chỉ danh xưng 1 Phụ nữ gắn liền với chiếc cối xay, đó có thể là cô gái làm nghề xay bột, hoặc là con gái của ông chủ cối xay. Trong bối cảnh các bài thơ của Wilhelm Müller, nàng là con gái ông chủ cối xay nước, người khiến chàng thợ xay trẻ tuổi vừa đến làm thuê cho bố cô mê như điếu đổ.

Các bản dịch tiếng Anh, tác phẩm thường được dịch là The Fair Maid of the Mill hoặc đơn giản là The Lovely Miller-Maid. Dù dịch thế nào thì cái tên này cũng dễ làm người ta liên tưởng đến câu chuyện tình thơ mộng của cô gái thợ xay xinh đẹp, là khởi nguồn cho một bi kịch khiến chàng trai trẻ dốc hết trái tim trong sáng để yêu, để rồi bị cô "cho ra chỗ khác chơi 1 mình" một cách phũ phàng khi một Gã thợ săn ngực nở, vai rộng, ăn mặc bảnh bao xuất hiện. 

Tổ khúc gồm 20 bài, đưa người nghe đi qua trọn vẹn mọi cung bậc cảm xúc của một kẻ mới yêu cho đến khi nhận trái đắng. 

Mở đầu tác phẩm là bầu không khí rộn rã, tràn đầy sức trẻ qua bài Das Wandern (Đi lang thang) với tiếng Piano mô phỏng nhịp quay đều đặn của bánh xe cối xay nước. Chàng trai hăng hái lên đường tìm kiếm tương lai, rồi nghe theo tiếng gọi của một dòng suối nhỏ trong bài Wohin? (Đi đâu?), chính dòng suối này về sau trở thành người bạn duy nhất lắng nghe mọi tâm sự của anh.

Đến bài Halt! và Am Feierabend, chàng dừng chân tại cối xay và bắt gặp cô gái. Tình yêu mới nhú nở rực rỡ và vội vàng thể hiện trong bài Ungeduld (Sự sốt ruột) với những giai điệu dồn dập như nhịp tim. Nhưng niềm vui chẳng kéo dài được bao lâu. Sự xuất hiện của gã thợ săn trong Der Jäger đã đập tan tất cả. Sắc xanh lá cây là màu áo mà gã thợ săn hay mặc từ chỗ là màu của hy vọng nhanh chóng biến thành màu của sự cay đắng và phản bội qua 2 bài Die liebe Farbe (màu của tình yêu) và Die böse Farbe (màu của uất hận)

Những bài hát cuối cùng không còn những màn gào khóc hay uất hận, bài hát khép lại tổ khúc với Des Baches Wiegenlied (Bài hát ru của dòng suối) đưa người nghe vào một không gian tĩnh lặng tuyệt đối. Dòng suối cất tiếng ru nhẹ nhàng, vỗ về và đón nhận chàng trai gieo mình xuống đáy nước như một sự giải thoát bình yên. 

Để nghe trọn vẹn tổ khúc này với đúng tinh thần trong sáng nhưng đầy cay đắng, bản thu âm trên CD của hãng Deutsche Grammophon do giọng hát nam cao của Nghệ sỹ Fritz Wunderlich và Nghệ sỹ Piano Hubert Giesen được giới chuyên môn đánh giá là 1 tuyệt phẩm vô giá. 

Giọng hát của Fritz Wunderlich thuộc dòng Lyric Tenor (nam cao trữ tình) tự nhiên và đẹp. Bàn về bản thu này các nhà phê bình âm nhạc Quốc tế thường dùng từ "hoàn hảo không tì vết" để mô tả kỹ thuật nhả chữ tiếng Đức cũng như chất giọng vang, sáng, ấm áp của ông. Wunderlich không cần gồng mình hay diễn quá đà, cách phát âm và điều tiết hơi thở của ông rất tự nhiên như chính hơi thở.

Ở những bài đầu giọng hát mượt mà, đầy sức sống của tuổi trẻ, nhưng sang những bài u uất về sau, âm sắc chuyển sang vẻ nghẹn ngào, tổn thương mà vẫn giữ được sự tinh tế tuyệt vời. Đáng tiếc là Wunderlich qua đời vì tai nạn khi mới 35 tuổi, biến bản thu này của ông thành một di sản để đời.

Nghệ sĩ Piano Hubert Giesen thể hiện xuất sắc vai trò của một Pianist kinh nghiệm. Kỹ thuật chạy ngón của Giesen cực kỳ mạch lạc. Tiếng đàn tay phải của ông tạo ra những nốt rải nhịp nhàng, mô phỏng sinh động tiếng nước chảy, tiếng bánh xe quay của cối xay nước hay nhịp tim đập thình thịch của chàng trai trẻ. Giesen không tranh chấp không gian với giọng hát, mà lùi lại một bước để nâng, giữ nhịp cực kỳ chuẩn xác làm cho cuộc đối thoại giữa tiếng hát và tiếng đàn trở nên quyện chặt vào nhau. 

Die schöne Müllerin kể về một vụ thất tình ê chề nhưng âm nhạc của Schubert lại không hề xám xịt. Hầu hết các bài hát đều được viết ở giọng Trưởng khiến cho nỗi buồn hiện lên rất trong trẻo chứ không nặng nề, u ám như tổ khúc Winterreise.

Nếu bạn muốn thưởng thức trọn vẹn chùm ca khúc Die schöne Müllerin, bạn không cần phải quá gồng mình nghiên cứu lý thuyết âm nhạc cổ điển.

Hãy chọn một buổi sáng cuối tuần có nắng nhẹ, pha một tách trà hoặc cà phê, mở Album của Fritz Wunderlich & Hubert Giesen lên. Hãy thả lỏng tâm trí để tiếng đàn Piano và giọng hát dẫn bạn đi dạo chơi dọc theo dòng suối nhỏ.

Ở đó bạn sẽ thấy nỗi đau thất tình của tuổi trẻ, dù có cay đắng đến đâu, qua lăng kính âm nhạc vẫn là một kỷ niệm đẹp đẽ và đáng trân trọng. 

Nghe thử Album Die schöne Müllerin trên Youtube do Fritz Wunderlich và Hubert Giesen thể hiện thu âm bởi hãng đĩa Deutsche Grammophon 

Theo Vinhstudio