Có một thắc mắc mà nhiều người yêu âm nhạc đôi khi tự hỏi nhưng lại ít khi đem ra mổ xẻ một cách nghiêm túc. Rốt cuộc thì nghe nhạc có cần phải học hay không? Nghe qua thì câu hỏi này có vẻ hơi thừa, thậm chí là nâng cao quan điểm và quan trọng hóa vấn đề.
Âm nhạc vốn là cảm xúc, sinh ra là để con người thư giãn. Mở một bản nhạc lên, bật loa hay đeo tai nghe vào là xong, việc gì mà phải học? Chẳng lẽ sự rung động của tâm hồn cũng cần phải qua trường lớp hay huấn luyện thì mới biết cách cảm nhận?
Nếu nhìn sang những thú vui khác trong cuộc sống, góc nhìn này sẽ hoàn toàn thay đổi. Hãy tưởng tượng về việc thưởng trà hay uống rượu vang. Một người uống theo thói quen thì chỉ thấy ngụm vang có vị chát, vị ngọt hay độ cồn. Nhưng một người đã dành thời gian tìm hiểu và chịu khó tập thưởng thức sẽ nhận ra hương gỗ sồi, mùi quả rừng, hậu vị kéo dài ra sao và tại sao năm sản xuất của mỗi loại vang lại tạo ra một hương vị đặc biệt đến vậy.
Nghe nhạc cũng thế. Nếu chỉ dừng lại ở việc mở nhạc làm nền khi đang làm việc, đọc sách hay chạy xe ngoài đường, chúng ta mới chỉ dừng ở ngưỡng nghe thấy. Đó là kiểu nghe thụ động, coi âm nhạc như một lớp không khí làm dịu không gian. Còn nghe chủ động, một kiểu nghe có sự tham gia của tư duy và sự tập trung, lại là một trải nghiệm hoàn toàn khác. Đó là lúc bạn thực sự ngồi xuống, không làm gì cả ngoài việc lắng nghe, để toàn bộ giác quan cuốn theo từng đường đi của giai điệu. Để đạt đến trạng thái đó, rõ ràng đôi tai cũng cần một quá trình huấn luyện tự nhiên.
Sự học ở đây không có nghĩa là bạn phải ôm đống sách lý thuyết âm nhạc khô khan, học thuộc lòng các thuật ngữ hay ngồi phân tích tổng phổ. Học nghe thực chất là việc bạn mở rộng khả năng nhận biết của đôi tai, tập thói quen bóc tách các lớp âm thanh thay vì chỉ tiếp nhận một khối giai điệu chung chung. Và để làm được điều đó mà không thấy chán hay mệt mỏi, việc chọn một lộ trình từ dễ đến khó đóng vai trò quyết định. Đôi tai cũng như cơ bắp, muốn gánh được những khối lượng âm thanh phức tạp thì phải được rèn luyện từ nhẹ đến nặng.
Thay vì tự ép mình phải nghe ngay một bản giao hưởng kéo dài cả tiếng đồng hồ của Beethoven hay Mahler, hãy bắt đầu từ những gì mềm mại, quen thuộc và dễ chạm nhất. Nhịp cầu hoàn hảo để bước vào thế giới âm nhạc không lời chính là dòng bán cổ điển, hay còn gọi là Semi Classic.
Mariage D'amour - Richard Clayderman
Ở chặng đầu tiên, hãy để đôi tai làm quen với những giai điệu êm dịu cùng cấu trúc đơn giản của Richard Clayderman qua tiếng đàn Piano trong trẻo, những bản hòa tấu rộn rã của James Last, hay không gian u buồn và dịu dàng mà Secret Garden tạo ra. Những giai điệu này rất bắt tai, dễ thuộc và không đòi hỏi người nghe phải tư duy quá nhiều. Khi đã quen với việc lắng nghe nhạc không lời, bạn nâng độ khó của âm thanh lên một chút bằng cách nghe các dàn hòa tấu lừng danh của Paul Mauriat hay các không gian âm nhạc hoành tráng, giàu tính trình diễn của Yanni. Lúc này, âm thanh không còn là một giai điệu đơn lẻ nữa mà là sự kết hợp của nhiều nhóm nhạc cụ, tạo nên một không gian mở rộng và giàu năng lượng hơn.
Tìm nghe CD Love is blue của dàn nhạc Paul Mauriat bạn sẽ tìm thấy rât nhiều bản nhạc đặc sắc, dễ nghe!
Một hướng tiếp cận cực kỳ thú vị và dễ ngấm khác chính là các bản nhạc phim của những nhà soạn nhạc thiên tài như John Williams, Ennio Morricone hay Hans Zimmer. Âm nhạc trong phim mang tính kể chuyện rất cao. Khi nghe một bản nhạc phim, dù không nhìn hình ảnh, đôi tai bạn vẫn có thể hình dung ra sự kịch tính, vẻ hùng vĩ hay niềm xót xa nhờ cách các nhạc công sử dụng các loại nhạc cụ. Đây là bước đệm tuyệt vời để bạn quen với ngôn ngữ âm thanh mang tính biểu cảm cao.
Hans Zimmer - The World of Hans Zimmer Part II: A New Dimension
Khi đôi tai đã bắt đầu biết phân biệt các không gian âm thanh, hãy chuyển sự chú ý sang các nghệ sĩ biểu diễn độc tấu để cảm nhận sâu hơn về màu sắc của từng nhạc cụ. Bạn có thể nghe tiếng đàn Piano điêu luyện của Lang Lang, tiếng Cello nồng nàn và thâm trầm của Yo Yo Ma, tiếng Violin sắc sảo đầy nội lực của Anne Sophie Mutter hay phong cách thể hiện đầy cá tính của HAUSER. Nhờ các nghệ sĩ tài hoa này, bạn sẽ nhận ra cùng là một nhạc cụ nhưng mỗi người lại thổi vào đó một linh hồn hoàn toàn khác biệt.
Đó cũng là lúc bạn nên chậm lại để ngấm kỹ âm sắc nguyên bản của từng chất liệu, của từng loại nhạc cụ. Hãy lắng nghe các tác phẩm viết riêng cho độc tấu Piano, Cello, Violin, Guitar hay Flute. Tiếng miết vĩ trên dây đàn da diết, tiếng ngân rung của phím gỗ, hay tiếng hơi thở quyện vào tiếng sáo Flute sẽ giúp đôi tai nhận diện rõ ràng sắc thái riêng của từng loại nhạc cụ.
Hãy tìm nghe Album CD Romance của nghệ sỹ dương cầm Lang Lang
Khi đã nắm được âm sắc của từng nhạc cụ riêng lẻ, hãy tiến thêm một bước vào thế giới của nhạc thính phòng với các bản tam tấu hay tứ tấu. Không còn sự hỗ trợ của cả một dàn nhạc đông đúc đằng sau, nhạc thính phòng giống như một cuộc trò chuyện riêng tư giữa 3 hoặc 4 người bạn. Bạn sẽ tập thói quen tách bạch âm thanh khi tai trái nghe tiếng Cello đi nền rền rĩ làm bệ phóng, còn tai phải theo dõi tiếng Violin hoặc Piano đối đáp qua lại. Việc tập trung theo dõi từng cuộc hội thoại âm thanh này chính là bài tập tuyệt vời giúp đôi tai tăng độ nhạy bén và khả năng phân tách không gian.
Ngũ tấu cho Piano có tên "Cá hồi" giọng La trưởng D. 667 của nhạc sỹ F. Schubert (tác phẩm viết cho Piano cùng 4 nhạc cụ dây : Double Bass, Cello, Violin và Viola)
Đến khi những cấu trúc thính phòng nhỏ đã trở nên quen thuộc, bạn sẽ thấy mình tự khắc nảy sinh nhu cầu muốn tìm kiếm những gì đồ sộ hơn. Đó là lúc các bản Concerto hay Symphony thực sự mở ra trước mắt bạn. Nghe một bản Concerto, bạn sẽ được thưởng thức cuộc đối thoại tài tình nhưng đầy kịch tính giữa nghệ sĩ độc tấu và cả một dàn nhạc hoành tráng.
Chặng cuối cùng khi bước vào một bản Giao hưởng (Symphony), đây là một bức tranh âm thanh 3 chiều đồ sộ, nơi hàng chục nhạc cụ cùng lúc cất tiếng, tạo ra những sóng âm từ cực kỳ nhỏ nhẹ cho đến bùng nổ dữ dội.
Hãy thử sức nghe hết bản giao hưởng số 9 của Beethoven 1 lần để cảm nhận!
Đến chặng này, bạn cũng sẽ nhận ra một điều thực tế rằng thiết bị phát nhạc đóng vai trò vô cùng quan trọng trong việc hỗ trợ sự học của đôi tai. Nhạc cổ điển hay các bản hòa tấu phức tạp có độ động hay còn gọi là Dynamic Range rất lớn. Nếu nghe qua những tệp âm thanh nén chất lượng thấp hoặc dàn âm thanh thông thường, những chi tiết nhỏ xíu như tiếng lấy hơi của nghệ sĩ, độ ngắt của phím đàn hay sự ngân vang của không gian nhà hát sẽ bị dính vào nhau, tạo thành một khối âm thanh hỗn loạn và dễ gây mệt mỏi.
Ngược lại, một hệ thống âm thanh tốt cùng nguồn nhạc chuẩn mực sẽ bóc tách từng lớp âm thanh, trả lại sự trong trẻo và vị trí chính xác của từng nhạc cụ trên sân khấu. Khi âm thanh được tái tạo chân thực, việc nghe nhạc không còn là một thử thách lắng nghe nữa, mà trở thành một niềm vui khám phá.
Rốt cuộc, nghe nhạc có cần phải học không?
Có chứ, nhưng đó là một sự học hoàn toàn tự nguyện và không có áp lực. Đó đơn giản là hành trình chúng ta kiên nhẫn hơn với đôi tai của chính mình, bước qua từng bậc thang từ dễ đến khó, từ những giai điệu êm dịu ban đầu cho đến những đền đài âm thanh đồ sộ. Và thưởng thức âm nhạc một cách chủ động chính là phần thưởng tuyệt vời nhất mà bạn tự dành tặng cho đời sống tinh thần của mình.
.png)
.png){kind=logo}
0
.png)
